Würzburg, 30 Οκτωβρίου – 2 Νοεμβρίου 2007
ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ
του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου
Γερμανίας
κ. ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΥ
στο γενικό θέμα του Συνεδρίου
Για αυτούς που με ξέρουν καλά, πιστεύω όλοι σας, παροιμιώδεις είναι οι παραπομπές μου στα χρόνια της μαθητείας μου στην Ιερά Θεολογική Σχολή της Χάλκης. Εκεί, στην ευρύτερη περιφέρεια της Κωνσταντινούπολης, που αποτελεί την καρδιά της Εκκλησίας μας, γνώρισα, όπως και αρκετοί από σας, ουσιαστικά την Ορθοδοξία, και ως ορθή πίστη και ως ορθή λατρεία. Στο λατομείο αυτό της Εκκλησίας μας είχα την ευκαιρία, μεταξύ άλλων, να γνωρίσω και την πολυεθνικότητά της, καθώς μαζί με τους σπουδαστές του Οικουμενικού Πατριαρχείου φοιτούσαν από καιρού εις καιρόν και φοιτητές άλλων Ορθοδόξων Εκκλησιών. Αυτή η πολυεθνικότητα, στη Χάλκη τουλάχιστον, δεν αποτελούσε παράγοντα διαφοροποίησης και ανταγωνισμού, αλλά ενσάρκωση του ευαγγελικού λόγου, ότι ενώπιον του Θεού ούτε Ιουδαίος υπάρχει ούτε Έλληνας, για να παραφράσω το αποστολικό χωρίο, πού κοσμεί το εξώφυλλο του προγράμματος της συνάξεώς μας, αλλά και αποτελεί το πλαίσιο του διαλόγου που θα διεξαχθεί.
Ασφαλώς είμαι γνώστης, ότι η περιρρέουσα ατμόσφαιρα στην οποία αναφέρεται το χωρίο μιαν άλλη διάσταση έχει, θεολογική καθαρά, και όχι την εθνική ή εθνικιστική, την οποία θα μπορούσε να της προσδώσει ο αναγνώστης του 21ου αιώνα. Μιας διάστασης που δυστυχώς δεν άντεξε τον Διαφωτισμό, ο οποίος, εκτός από κάποιες ευεργετικές επιδράσεις που είχε για την ανθρωπότητα, αποτέλεσε την κύρια αιτία για την ανάπτυξη της ιδέας του έθνους, όπως την γνωρίζουμε σήμερα. Συνεπακόλουθο ήταν η προβολή άλλων κριτηρίων ως πρωταρχικά για την ταυτότητα του προσώπου: της γλώσσας, της καταγωγής, του πολιτισμού· κριτηρίων, όμως, που κατακερμάτισαν το σκεύος της ανθρωπότητας σε μύρια κομμάτια, και ακόμα και σήμερα το κατακερματίζουν. Δεν είναι τυχαίο ότι η Εκκλησία αυτή τη διαίρεση την έβλεπε πάντοτε ως αντιευαγγελική· δεν είναι επίσης τυχαίο ότι η Εκκλησία σε κάθε λειτουργία της προσεύχεται υπέρ της των πάντων ενώσεως, κάτι που δεν αναφέρεται στις αγίες του Θεού Εκκλησίες της προηγούμενης πρότασης, οι οποίες είναι ούτως η άλλως ενωμένες.
Κι όμως, τον 19ο και τον 20ό αιώνα με αφορμή την κατάρρευση και τον κατακερματισμό της οθωμανικής και της σοβιετικής αυτοκρατορίας και την ίδρυση εθνικών κρατών προβλήθηκε ως αναγκαία παρενέργεια η ανάπτυξη και εθνικών εκκλησιών. Χαρακτηριστικό αλλά και λυπηρό είναι το γεγονός ότι η πρώτη Εκκλησία, η οποία αποκόπηκε από το σώμα της Ορθοδοξίας είναι αυτή του τότε Βασιλείου της Ελλάδας. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο προσπάθησε να αμβλύνει τις συνέπειες του κατακερματισμού και αφενός μεν παραχώρησε την αυτοκεφαλία στις Εκκλησίες αυτές, αφετέρου στην Σύνοδο του 1872 καταδίκασε ως αίρεση και σχίσμα τον εθνοφυλετισμό. Η Βουλγαρική Εκκλησία, η οποία προκάλεσε τη Σύνοδο αυτή έμεινε αποκομμένη από το σώμα της Ορθοδοξίας μέχρι το 1945. Η λεγόμενη Μακεδονική, η οποία προσπάθησε το 1967 να στηρίξει την αυτοκεφαλία της στην προϋπόθεση ενός «μακεδονικού» έθνους μένει δυστυχώς μέχρι σήμερα εκτός Ορθοδοξίας.
Η ιδέα της αυτοκεφαλίας δεν ήταν καινούργια: η δόμηση της αρχαίας Εκκλησίας σε αυτήν ακριβώς βασίζεται, καθώς τα εκκλησιαστικά «τοις πολιτικοίς πράγμασι συμμεταβάλλεσθαι είωθε». Την πολιτική χαρτογράφηση ακολουθούσε και η εκκλησιαστική για την καλύτερη οικονομία των εκκλησιαστικών πραγμάτων. Ποτέ όμως δεν ανέδειξε άλλα κριτήρια (τη γλώσσα, την καταγωγή, τον πολιτισμό) ως ουσιαστικά για την δόμηση και διοίκησή της. Απεναντίας, όταν αυτά τα κριτήρια υπερτονιζόταν η Εκκλησία μας έκανε λόγο για αίρεση και σχίσμα. Υπό αυτή την προϋπόθεση δόθηκε το αυτοκέφαλο στις Εκκλησίες των Βαλκανίων, αλλά και αλλού. Κατά πόσο βέβαια το αυτοκέφαλο λειτουργεί σήμερα έτσι, όπως θα έπρεπε, ή συμβάλλει σε μια αιρετική εκκλησιολογία που διευρύνει τα σχίσματα στο σώμα του Χριστού, είναι άλλο θέμα...
Παράλληλα παρατηρείται τον 20ό αι. και ένα άλλο φαινόμενο ξένο προς την παράδοση της Εκκλησίας μας: η μετακίνηση των πληθυσμών ορθοδόξων χωρών προς το δυτικό κόσμο, αλλά και οι ιεραποστολικές προσπάθειες στην ανατολή συνέβαλαν στην ανάπτυξη δομών, που σήμερα χαρακτηρίζουν την ορθόδοξη διασπορά. Πλέον κάθε ορθόδοξο έθνος έχει τις δικές του επισκοπές της διασποράς, τις οποίες δημιούργησε με σκοπό τη διαποίμανση των δικών του πιστών. Περιττεύει βέβαια να σημειώσω ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο είναι το μόνο, που έχει την κανονική δικαιοδοσία στη Διασπορά, η οποία δυστύχως εφαρμόζεται μόνο υπό προϋποθέσεις: δηλαδή ή μόνο στους ελληνόφωνους Ορθοδόξους ή σε εκείνους που για ιστορικούς και πολιτικούς λόγους αρνούνται να αποδεχθούν τη δικαιοδοσία των Εκκλησιών, από τις οποίες προέρχονται.
Η αντικανονική αυτή εξέλιξη αποτελεί δυστυχώς τον κανόνα στην ορθόδοξη Διασπορά, ενώ για τη γιατρειά της δημιουργήθηκαν, όπου είναι δυνατόν κοινές επιτροπές των Ορθοδόξων, στις οποίες το Πατριαρχείο μας έχει τον πρώτο ρόλο. Οι επιτροπές αυτές έχουν την αποστολή να συντονίσουν τους ορθοδόξους, «ίνα πάντες εν ώσι, ίνα ο κόσμος πιστεύση». Τη δεύτερη πρόταση μπορώ μάλιστα να την παραφράσω με μια έκφραση που χρησιμοποιώ συχνά: οι επιτροπές αυτές χρειάζονται, για να μάς παίρνουν οι άλλοι στα σοβαρά! Μια από αυτές είναι και η KOKiD, η Επιτροπή δηλαδή της Ορθοδόξου Εκκλησίας στη Γερμανία, η οποία αποτελεί ένα κοινό όργανο των Ορθοδόξων της χώρας μας και προεδρεύεται από τον υποφαινόμενο.
Αυτή, λοιπόν, είναι η πολυεθνικότητα, η οποία σήμερα χαρακτηρίζει την Ορθοδοξία της διασποράς. Περισσότερα, όμως, θα μάς αναπτύξει στην κεντρική εισήγησή του ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Γαλλίας κ. Εμμανουήλ, από τους επιφανείς Ιεράρχες της Μητρός Εκκλησίας και φίλος αγαπητός. Ο άγιος Γαλλίας παρά το νεαρό της ηλικίας του έχει στο θέμα μας πείρα υπερήλικος. Υπηρέτησε για χρόνια τη Μητρόπολη Βελγίου, μια επαρχία της Διασποράς, όπου κατά μοναδικό τρόπο οι Ορθόδοξοι εκεί των διαφόρων εθνικοτήτων βρίσκονται ενωμένοι υπό τη Μητρόπολη Βελγίου. Διευθύνει από την πρώτη ώρα το Γραφείο της Ορθοδόξου Εκκλησίας παρά τη Ευρωπαϊκή Ενώσει, μιας υπηρεσίας που σχεδιάστηκε από τη Μητέρα Εκκλησία, για να εκπροσωπεί όλους τους Ορθοδόξους, και στην πορεία τορπιλίστηκε από κάποιες από αυτές, με πρώτη ως μη ώφειλε την Εκκλησία της Ελλάδος. Είναι Πρόεδρος της Συνέλευσης των Ορθοδόξων Επισκόπων της Γαλλίας, όπου και βιώνει καθημερινά της πολυεθνικότητά της, και, για να μιλήσω και λίγο προκλητικά, τη σχιζοφρένεια που συνεπάγεται η πολυεθνικότητα αυτή. Μέσα από την καρδιά μου τον ευχαριστώ που αποδέχθηκε την πρόσκληση αυτή. Σάς είμαι, Σεβασμιώτατε, προσωπικά υπόχρεως.
Φέτος έχουμε τη χαρά και πάλι να φιλοξενούμε τρεις συναδέλφους από τη Μητρόπολη Δημητριάδος. Η συνεχής αυτή επικοινωνία, θα μπορούσε κανείς να μιλήσει με πολιτικούς όρους για αδελφοποίηση, έχει συμβάλλει πολύπλευρα στον εμπλουτισμό μας από την εκατέρωθεν εμπειρία. Σάς παρακαλώ να μεταφέρετε ιδιαίτερες ευχαριστίες στον άγιο Δημητριάδος, τον φίλτατο μου αδελφό κ. Ιγνάτιο και την διατήρηση αυτής της αγαπητικής σχέσης.
Ευχαριστώ και πάλι τους οργανωτές που με την έμπνευσή τους μας δίνουν τη χαρά όχι μόνο της συναναστροφής, αλλά και της σπουδής σε ένα τόσο σημαντικό ζήτημα. Είμαι σίγουρος ότι η ιδέα της εκδρομής στη Νυρεμβέργη, όπου κάποια πράγματα, από αυτά που θα συζητηθούν θα τα διαπιστώσουμε και στην πράξη, χαροποίησε όλους μας ιδιαίτερα.
Ευχαριστώ, τέλος, όλους σας για την ευκαιρία που μου δίνετε να σας δω και πάλι πρόσωπο προς πρόσωπο. Εύχομαι ο Τριαδικός μας Θεός να ευλογήσει και τούτο το Συνέδριό μας για το καλό της Εκκλησίας του στη Γερμανία.